Iwerdhonek rag Kernewegoryon
Raglavar
Pur lowen ov vy dha vos omma genev vy dhe dhyski Iwerdhonek dre Gernewek! Rag dell wonn nyns eus hyns Kernewek-Iwerdhonek kepar ha hemma, ytho pur yntanus ov vy provia chons dhe dhyski yeth Geltek dre yeth Geltek aral! Y'm breus uvel vy – hag avel den diwysyk a yethow Keltek y lavarav hemma, ytho, greunen a holan, heb mar – y tal dhe geniver kowser a yeth Vrythonek assaya dyski yeth Wodhalek, ha vice versa! Awos aga bos ogassa ages dell wrusses jy tybi, ha rag dyski yeth Geltek yw pupprys tra varthys – nag yw? Mars esos jy omma yma chons bras y fydhydh unver!
Kyns mos pella, yma res dhymm pysi gevyans a gammgemeryansow spellyans/gramasek vyth – nyns yw Kernewek Kres an Kernewek a wrugav vy dyski/a lavarav vy, ytho yth esov ow mos attes ganso hwath. Mar kwelydh kammgemeryans, na hock danvon messach dhymm war Discord (donnchaog yw ow hanow), ha my a'n ewnha skonna gylliv.
Geryow Iwerdhonek vydh italek hag islinennys, yndelma, rag klerhe an tekst.
Os ta parys? Os, sur! Pandra eson ni ow kortos? Ar aghaidh linn! Deun yn-rag!
Nebes geryow a-dro dhe'n Iwerdhonek
Ny wrav vy leverel re war an poynt ma, awos ow bos sur hwi dhe wodhvos meur a-dro dhe'n Iwerdhonek (Gaeilge, Gaeilic, Gaelainn y'n yeth hy honan) seulabrys, ytho yth assayav diskudha taklow dhe les na wodhyes.
"Yeth po rannyeth?"
Hemm yw, dres lycklod, onan a'n tybyansow an moyha posek dhe gonvedhes a-dro dhe'n Iwerdhonek; martesen y tallethydh gans an Iwerdhonek ow prederi hy bos unn a deyr yeth Wodhalek, ha'n dhiw yeth erel yw Manowek ha Godhalek. Ha ny via henna kamm!
Mes pandra a leverren vy dhis bos rannyethow Iwerdhonek hag yw havalla dhe'n taves a elwyn Godhalek Alban ages dhe'n Iwerdhonek yn dyghow Iwerdhon, yn Munster/an Mhumhain? Dell dybav y hwrusses ta dalleth dhe wovyn ple'ma an linen yntra yeth ha rannyeth, ha mar men an termow ma neppyth hogen.
Mes kler yw bos homma tra vysi dhe Iwerdhonegoryon, rag nebes tus a serr mar leverydh jy hy bos unn yeth, ha nebes tus erel a serr mar leverydh jy aga bos teyr yeth, ha'n tressa bagas ny rons oy. My yw y'n bagas ma. Moy po le. Ytho pyth usi ow hwarvos omma?
Well, yma Iwerdhonek (ha hy henderwi Godhalek/Gaelek ha Manowek) war neppyth a elwyn didorva rannyeth (Sowsnek: dialect continuum). An styr a henna yw y fydh diw rannyeth an eyl ogas dh'y hila, ha aga howsoryon a wra konvedhes an eyl y gila, mes dhe moy a bellder eus yntra diw rannyeth, dhy voy na gonvedh kowsoryon an eyl y gila.
Mes nyns yw hemma gwir pupprys rag an Iwerdhonek ha'n Godhalek hogen; yma hwedhlow may to pyskadoryon mayth o Iwerdhonek po Godhalek aga mammyeth war-barth dhyworth pennow dyffrans an enesow, rag ensampel dhyworth Iwerdhon hag Alban, ha kyn na dhys'sons an taves aral, y konvedhons an eyl y gila heb kaletter. (NB: y klewyn hwedhlow haval a-dro dhe byskadoryon Vretonek ow tos dhe Gembra ha keskomunya yn es! Ni a yll dyski meur dhywortha dell dybav!)
Nyns esov vy ow mos dhe leverel dhis bos unn fordh dhe weles an dra yw ewn ha bos an huni aral kamm. Menowgh yth yw kwestyon a bolitigieth, ha krev ow breusow warnedhi sur – mes an dra an moyha posek rag an hyns ma yw bos disakord y'n gemeneth a-dro dhe'n dra.
"Eus rannyethow dhe'n Iwerdhonek?"
An leow may kleppir Iwerdhonek y'n gemeneth bys an jydh hedhyw
"A Denis hweg, a steren," yn-medh jy, "henn yw oll splann, mes fatel a-dro dhe'n rannyethow hag usi yn Iwerdhonek yn arbennik?" Well, mar lowen y hwovynsys!
Ea, yma tri bagas rannyethow yn Iwerdhon: Ulster/Ulaidh, Connaught/Connachta ha Munster/Mumhain. Isrannyethow a's teves oll, mes y fydh unn isrannyeth moy haval dhe'n re erel yn hy bagas hi ages dhe'n re hag usi y'n bagasow erel. Ottomma nebes ensamplow a'n fordhow dyffrans may hwrusses ta leverel "fatla genes" y'n teyr meur-rannyeth:
✮ Ulster: Caidé mar atá tú?
✮ Connaught: Cén chaoi a bhfuil tú?
✮ Munster: Conas tá tú? Conas taoi? Conas tánn tú?
Ty a wra gweles yth yns i pur dhyffrans yn certan!
An rannyeth a vydhyn ni ow tyski y'n kevres dyskansow ma yw rannyeth deg Erris/Iorras yn north west Konteth Mayo/Muigheo. Ty a wel le may vo war an mappa a-ugh. Hag ottomma kolorys an gonteth!
Dearg is glas
Martesen ty re verkyas seulabrys aga bos an keth kolorys hag usons war an wiasva ma, mes tamm byghan moy kosel. My a brederis yth o hweg yn neb kas!